Mây tre đan Phú Vinh: Đổi mới mẫu mã, mở rộng kết nối thị trường

Đổi mới sản phẩm từ nền tảng nghề truyền thống

Làng nghề mây tre đan Phú Vinh (Chương Mỹ, Hà Nội) có lịch sử hơn 400 năm, nổi tiếng với nghề đan lát được gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ. Từ những vật dụng phục vụ đời sống thường ngày, người thợ nơi đây từng bước phát triển nhiều dòng sản phẩm, từ đồ gia dụng đến hàng thủ công mỹ nghệ và vật phẩm trang trí, đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của thị trường.

Tại xóm Hạ, cơ sở mây tre đan Việt Quang của gia đình nghệ nhân Nguyễn Văn Tĩnh là một trong những cơ sở có truyền thống lâu đời nhất làng với 6-7 thế hệ nối nhau làm với nghề. Hơn 50 năm gắn bó với nghề đan lát, nghệ nhân Nguyễn Văn Tĩnh vừa gìn giữ kỹ thuật truyền thống, vừa tìm tòi đổi mới mẫu mã. Từ khay, giỏ, lọ hoa đến túi xách và đồ trang trí, các sản phẩm được phát triển đa dạng về kiểu dáng, công năng, đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của khách hàng.

Trò chuyện với phóng viên, ông Tĩnh cho biết, gia đình có khoảng 250 lối đan khác nhau được tích lũy, truyền lại qua nhiều thế hệ. Việc nắm vững kỹ thuật là cơ sở để người thợ tạo ra những kiểu dáng đa dạng, nhưng mỗi mẫu sản phẩm vẫn đòi hỏi sự kiên trì và tỉ mỉ trong quá trình thực hiện.

Tại xưởng, sản phẩm được triển khai qua nhiều công đoạn như lên ý tưởng, chuẩn bị nguyên liệu, làm khuôn, định hình khung và đan hoàn thiện. Với những thiết kế phức tạp, người thợ phải tính toán kỹ cách bố trí nan, độ căng của sợi mây và kết cấu tổng thể để sản phẩm giữ được hình dáng theo yêu cầu.

Chia sẻ về đặc thù công việc, ông Tĩnh cho biết: “Điều khó nhất của mây tre đan nằm ở sự tỉ mỉ và đôi bàn tay lành nghề, có những sản phẩm kỳ công mất khoảng 3-6 tháng để hoàn thiện”. Theo ông, chăm chút từng chi tiết nhỏ, cẩn thận, tỉ mỉ từng đường đan mối móc để cho ra những sản phẩm tinh xảo, chất lượng cao. Đây cũng là một trong những yếu tố giúp cơ sở mây tre đan Việt Quang tạo dựng chỗ đứng trên thị trường, với gần 20 sản phẩm được công nhận OCOP 4 sao.

Thời gian chế tác kéo dài cho thấy việc phát triển một mẫu hàng thủ công không đơn thuần là thay đổi hình thức. Đằng sau sản phẩm là quá trình thử nghiệm, xử lý nguyên liệu và hoàn thiện kỹ thuật. Với cơ sở sản xuất, việc tạo ra mẫu mới cũng cần gắn với khả năng ứng dụng và nhu cầu thực tế của khách hàng.

Hiện cơ sở Việt Quang có hơn 100 mẫu sản phẩm. Việc phát triển mẫu mã được thực hiện song song với sản xuất theo đơn đặt hàng, đòi hỏi người thợ vừa bảo đảm chất lượng thủ công, vừa tính toán thời gian và nhân lực để đáp ứng yêu cầu của đối tác.

Đưa sản phẩm thủ công “xứ mây” vươn xa

Tại thời điểm ghi nhận, cơ sở Việt Quang đang hoàn thiện đơn hàng 200 chao đèn thuộc 8 mẫu thiết kế mới, dự kiến hoàn thành trong khoảng 20 ngày. Theo nghệ nhân Nguyễn Văn Tĩnh, trước khi sản xuất, một số mẫu cần được chuẩn bị nguyên liệu, làm khuôn và thử nghiệm kỹ thuật để bảo đảm hình dáng, kết cấu theo yêu cầu.

Đơn hàng do anh Phạm Thành Quy, đại diện Công ty TNHH Decor Home (TP. Hồ Chí Minh) đặt để phục vụ xuất khẩu sang Mỹ. Anh Quy cho biết: “Tôi tìm đến cơ sở của nghệ nhân Nguyễn Văn Tĩnh vì đây là nơi đáp ứng được yêu cầu về mẫu mã và kỹ thuật chế tác chao đèn thủ công phục vụ xuất khẩu sang thị trường Mỹ”.

Với những thiết kế mới, khâu chuẩn bị có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm tính đồng đều giữa các sản phẩm. Người thợ phải tính toán cách bố trí nan, xử lý nguyên liệu và hoàn thiện khuôn trước khi triển khai sản xuất hàng loạt. Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các công đoạn, nhất là khi một đơn hàng có nhiều mẫu thiết kế khác nhau.

Theo ông Tĩnh, với những đơn hàng số lượng lớn, cơ sở cần huy động thêm thợ trong làng và phân chia công việc phù hợp với tay nghề của từng người. Việc tổ chức sản xuất không chỉ giúp đáp ứng khối lượng đơn hàng mà còn đòi hỏi sự thống nhất về kỹ thuật, kiểm soát chất lượng và bảo đảm tiến độ giao hàng.

Sản phẩm của cơ sở Việt Quang được tiêu thụ trong nước và thông qua các doanh nghiệp trung gian tiếp cận những thị trường như Hàn Quốc, Nhật Bản và Mỹ. Thực tế này cho thấy, bên cạnh tay nghề và khả năng sáng tạo mẫu mã, việc duy trì chất lượng ổn định, đáp ứng yêu cầu của đối tác và tổ chức sản xuất phù hợp với từng đơn hàng là những yếu tố quan trọng đối với đầu ra của sản phẩm thủ công mỹ nghệ.

Hội chợ tạo cơ hội quảng bá sản phẩm làng nghề

Bên cạnh việc đón đối tác trực tiếp tại xưởng, nghệ nhân Nguyễn Văn Tĩnh còn đưa sản phẩm đến các hội chợ làng nghề, tham gia hoạt động xúc tiến thương mại nhằm quảng bá sản phẩm, tìm kiếm cơ hội hợp tác. Tại Hội chợ làng nghề năm 2026, gian hàng của cơ sở Việt Quang trưng bày nhiều sản phẩm như khay trà, túi xách và đồ trang trí với kiểu dáng, kích thước đa dạng. Việc trưng bày trực tiếp giúp khách tham quan quan sát chất liệu, đường đan và cách hoàn thiện sản phẩm.

Tại gian hàng, ông Tĩnh trực tiếp giới thiệu các sản phẩm, trao đổi với khách tham quan về mẫu mã và công năng sử dụng. Đây là dịp để cơ sở giới thiệu những thiết kế mới, đồng thời tiếp xúc với các nhóm khách hàng có nhu cầu sử dụng sản phẩm mây tre đan trong sinh hoạt và trang trí. Những trao đổi tại hội chợ cũng tạo điều kiện để nghệ nhân tìm hiểu sự quan tâm của khách đối với từng dòng sản phẩm, làm cơ sở nghiên cứu, điều chỉnh mẫu mã phù hợp hơn với nhu cầu thị trường.

Bên cạnh hoạt động trưng bày, cơ sở còn tham gia hướng dẫn trẻ em trải nghiệm đan mây tre dưới sự chỉ dẫn của nghệ nhân. Qua việc trực tiếp làm quen với nguyên liệu và thử các thao tác đan lát, các em có cơ hội hiểu hơn về sự tỉ mỉ, công phu của nghề thủ công truyền thống. Hoạt động này góp phần đưa nghề mây tre đan đến gần hơn với thế hệ trẻ, đồng thời giới thiệu giá trị của làng nghề bằng hình thức trực quan, sinh động.

Từ xưởng sản xuất đến gian hàng hội chợ, cơ sở mây tre đan Việt Quang cho thấy nỗ lực phát triển mẫu mã, tổ chức sản xuất, và đưa hàng thủ công mỹ nghệ ra thị trường. Với làng nghề mây tre đan Phú Vinh, bên cạnh việc gìn giữ kỹ thuật truyền thống, chủ động giới thiệu sản phẩm và nắm bắt nhu cầu khách hàng là hướng đi cần thiết để nâng cao khả năng tiêu thụ, tạo thêm động lực duy trì và phát triển nghề.