Tài xế xe công nghệ không đơn thuần là lao động tạm thời
Sáng 15/9, phát biểu tại Hội thảo “An sinh cho tài xế xe công nghệ - Thực trạng và giải pháp”, do Trung tâm tư vấn và hỗ trợ người lao động Công đoàn TP. Hồ Chí Minh và Bảo hiểm xã hội thành phố tổ chức, ông Phùng Thái Quang, Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động, Giám đốc Trung tâm Tư vấn và Hỗ trợ người lao động Công đoàn TP. Hồ Chí Minh, thông tin thành phố hiện có khoảng 400.000 tài xế xe công nghệ và giao hàng, góp phần vào sự vận hành chung của nền kinh tế.
Theo ông Quang, kinh tế nền tảng mang lại việc làm, thu nhập và sự chủ động về thời gian, không gian cho nhiều người. Tuy nhiên, đi cùng sự linh hoạt là những rủi ro và bấp bênh mà tài xế phải đối mặt hằng ngày. Khảo sát nhanh của Trung tâm Tư vấn và Hỗ trợ người lao động Công đoàn TP. Hồ Chí Minh với 141 tài xế đang hoạt động trên các nền tảng Grab, Green SM, Be Group cho thấy, công việc này đang có xu hướng trở thành nghề mưu sinh chính.
Ông Phùng Thái Quang, Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động TP. Hồ Chí Minh phát biểu tại hội thảo.
Cụ thể, 93% số tài xế được khảo sát cho biết tiền kiếm từ chạy xe là thu nhập chính của gia đình, trong đó có những tài xế đã gắn bó với công việc nhiều năm. Thời gian làm việc cũng cho thấy áp lực không nhỏ, khi 46% tài xế làm việc từ 8-10 giờ mỗi ngày, hơn 35% làm việc trên 10 giờ/ngày. Theo khảo sát, để có mức thu nhập khoảng 15 triệu đồng/tháng, có người phải chạy xe 13-15 giờ mỗi ngày, kể cả cuối tuần.
Đáng chú ý, thu nhập thực tế của tài xế không chỉ được tính bằng số tiền hiển thị trên ứng dụng. Sau đó còn có chi phí xăng, điện thoại, bảo dưỡng, sửa chữa, khấu hao phương tiện, ăn uống và những khoản phát sinh khác.
Rủi ro trong quá trình làm việc cũng hiện hữu. Khảo sát cho thấy hơn 73% tài xế từng ít nhất một lần va chạm hoặc gặp tai nạn; 65% từng gặp tình trạng lừa đảo, cướp giật hoặc quấy rối. Từ những con số này, ông Quang cho rằng cần nhìn nhận tài xế xe công nghệ không còn đơn thuần là nhóm lao động tạm thời hay làm thêm. “Thu nhập chạy xe là thu nhập chính trong mỗi gia đình, có nhiều tài xế làm nhiều năm, cuộc sống gắn chặt nền tảng tham gia. An sinh cho tài xế không chỉ nhìn là lao động tạm thời”, ông Quang nói.
30 tài xế xe công nghệ được mời tham dự hội thảo sáng 15/9.
Đề xuất mở rộng diện tham gia bảo hiểm
Một trong những khoảng trống được đặt ra tại hội thảo là khả năng tiếp cận chính sách bảo hiểm của tài xế xe công nghệ. Khảo sát cho thấy hơn 73% tài xế tham gia bảo hiểm y tế (BHYT), nhưng chủ yếu theo hình thức hộ gia đình, tự đóng hoặc được cơ quan, tổ chức hỗ trợ. Nhiều người chưa tham gia bất kỳ loại bảo hiểm nào.
Trong khi đó, theo ông Nguyễn Quốc Thanh, Phó Giám đốc Bảo hiểm xã hội TP. Hồ Chí Minh, trên địa bàn thành phố hiện chỉ có khoảng 700 tài xế xe ôm công nghệ tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) tự nguyện. Theo quy định hiện nay, tài xế chưa thuộc diện bắt buộc tham gia BHXH, BHYT, nhưng có thể tham gia BHXH tự nguyện để tích lũy thời gian đóng, hưởng lương hưu và chế độ tử tuất. Tuy nhiên, việc tự đóng trong thời gian dài và phải chủ động duy trì tham gia khiến khả năng tiếp cận chính sách còn hạn chế. “Tài xế xe công nghệ là nhóm có hoạt động và tạo thu nhập thường xuyên, quy mô lớn nhưng chưa được bao phủ đầy đủ bởi BHXH, BHYT bắt buộc. Đây là khoảng trống an sinh cần được nghiên cứu để từng bước khắc phục”, ông Thanh nêu.
Từ thực tiễn quản lý, Bảo hiểm xã hội TP. Hồ Chí Minh đề xuất nghiên cứu bổ sung vào diện tham gia BHXH bắt buộc đối với nhóm lao động có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên thông qua nền tảng số, ứng dụng công nghệ hoặc các mô hình việc làm linh hoạt, trong đó có tài xế xe công nghệ.
Ông Thanh đề xuất cơ quan quản lý Nhà nước nghiên cứu rõ mối quan hệ lao động. Trường hợp nền tảng kiểm soát giá cả, áp đặt thời gian và đánh giá hiệu suất thì cần xem xét việc thừa nhận tài xế là người lao động. Khi đó, người lao động cần được bảo đảm các quyền lợi cơ bản về bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, BHYT và BHXH.
Tài xế xe công nghệ đón khách, chờ giao hàng dưới một toà nhà văn phòng bên đường Lê Duẩn, phường Sài Gòn, TP. Hồ Chí Minh, trưa 15/9.
Ở góc độ tổ chức đại diện người lao động, ông Phùng Thái Quang cho rằng công đoàn cũng cần thay đổi cách tiếp cận. Người lao động hiện không chỉ làm việc trong nhà máy, doanh nghiệp hay cơ quan mà có thể làm việc trên đường, nhận việc qua ứng dụng, bắt đầu và kết thúc công việc ở những địa điểm khác nhau. “Công việc đã thay đổi nhanh, nhưng các thiết chế bảo vệ người lao động trong điều kiện mới thì chưa theo kịp”, ông Quang nhận định.
Theo khảo sát công bố tại hội thảo, gần 93% tài xế mong muốn nghề nghiệp và địa vị pháp lý của mình được xác định rõ hơn; gần 88% mong muốn có cơ chế phù hợp để tham gia các chính sách, đặc biệt là BHXH bắt buộc.
