Logistics Thanh Hóa: Từ lợi thế hạ tầng đến năng lực cạnh tranh

Không để lợi thế chỉ nằm trên giấy

Thanh Hóa có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển logistics quy mô lớn. Vị trí nằm giữa Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, kết nối với Tây Bắc, Lào và các tuyến hàng hải quốc tế, cùng hệ thống đường bộ, đường sắt, đường biển và hàng không, tạo cho địa phương một nền tảng mà không phải tỉnh nào cũng có.

Trong đó, Khu kinh tế Nghi Sơn và hệ thống cảng biển được xác định là hạt nhân của mạng lưới logistics. Theo số liệu từ Sở Công Thương Thanh Hóa, năm 2025, sản lượng hàng hóa thông qua hệ thống cảng biển Thanh Hóa đạt khoảng 57 triệu tấn. Theo định hướng đến năm 2030, hệ thống cảng biển của tỉnh sẽ tiếp tục được đầu tư, nâng cao năng lực khai thác, phục vụ công nghiệp, năng lượng, thương mại và logistics.

Cùng với đó, nguồn hàng công nghiệp và xuất nhập khẩu của Thanh Hóa đang ngày càng mở rộng. Toàn tỉnh hiện có 333 doanh nghiệp tham gia xuất khẩu hàng hóa tới 68 quốc gia và vùng lãnh thổ, với nhiều nhóm hàng chủ lực như dệt may, đá ốp lát, xi măng, lốp ô tô, sản phẩm hóa dầu... Đây là nguồn hàng quan trọng để hình thành và phát triển các dịch vụ logistics có quy mô và giá trị gia tăng cao hơn.

Nhưng cũng chính từ thực tế hoạt động của doanh nghiệp có thể thấy một nghịch lý: Thanh Hóa có nguồn hàng, cảng biển, hạ tầng giao thông nhưng một phần đáng kể giá trị dịch vụ logistics vẫn đang được thực hiện ngoài tỉnh.

Theo phản ánh của các doanh nghiệp tại Hội nghị kết nối doanh nghiệp xuất nhập khẩu với doanh nghiệp logistics do Sở Công Thương Thanh Hóa tổ chức tháng 9/2026, phần lớn hàng hóa xuất khẩu của tỉnh vẫn giao dịch theo điều kiện FOB. Do đó, doanh nghiệp logistics trong tỉnh Thanh Hóa chủ yếu đảm nhận khâu vận chuyển nội địa bằng đường bộ, trong khi một lượng đáng kể hàng hóa xuất nhập khẩu vẫn sử dụng hệ sinh thái logistics ngoài tỉnh, nhất là tại Hải Phòng. Đây chính là điểm cần suy nghĩ.

Nếu hàng hóa được sản xuất tại Thanh Hóa nhưng nhiều công đoạn logistics có giá trị gia tăng lại được thực hiện ở địa phương khác, lợi thế về nguồn hàng và hạ tầng chưa thể chuyển hóa đầy đủ thành lợi ích kinh tế cho địa phương. Nói cách khác, Thanh Hóa không thiếu tiềm năng logistics; vấn đề là làm thế nào để giữ được nhiều hơn dòng hàng, dòng dịch vụ và giá trị gia tăng ngay trên địa bàn.

Kết nối để hình thành hệ sinh thái logistics

Phát triển logistics vì vậy không thể chỉ dừng ở câu chuyện xây thêm kho, mở thêm tuyến vận tải hay nâng công suất cảng. Điều quan trọng hơn là phải hình thành được một hệ sinh thái logistics đủ khả năng phục vụ trọn vẹn hơn nhu cầu của doanh nghiệp sản xuất, xuất nhập khẩu và thương mại.

Đề án phát triển dịch vụ logistics Thanh Hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã đặt ra những mục tiêu khá rõ: tốc độ tăng trưởng logistics bình quân 16-20%/năm; tăng tỷ lệ doanh nghiệp thuê ngoài dịch vụ logistics; thúc đẩy ứng dụng công nghệ số; hình thành trung tâm logistics hiện đại cấp vùng hoặc quốc gia, trung tâm cấp tỉnh gắn với cảng cạn và các trung tâm logistics cấp liên xã. Đáng chú ý, Đề án xác định phát triển hạ tầng và tạo lập nguồn hàng là hai khâu then chốt.

Đây là cách tiếp cận phù hợp, bởi logistics chỉ có thể phát triển bền vững khi đi cùng nguồn hàng. Cảng biển được đầu tư nhưng không có nguồn hàng ổn định thì hiệu quả khai thác khó đạt kỳ vọng. Trung tâm logistics được xây dựng nhưng thiếu doanh nghiệp sử dụng thường xuyên thì khó tạo thành đầu mối phân phối. Doanh nghiệp logistics muốn đầu tư phương tiện, kho bãi, công nghệ nhưng thiếu đơn hàng dài hạn cũng khó mở rộng quy mô. Bởi vậy, cần chuyển mạnh từ tư duy phát triển từng mắt xích sang tư duy phát triển cả chuỗi.

Trước hết, cần tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp sản xuất, doanh nghiệp xuất nhập khẩu và doanh nghiệp logistics. Những hội nghị kết nối được Sở Công Thương Thanh Hóa tổ chức vừa qua cần được phát huy theo hướng thực chất hơn, không chỉ dừng ở trao đổi thông tin mà tiến tới hình thành các hợp đồng, phương án vận chuyển và chuỗi cung ứng cụ thể.

Các doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp FDI và những ngành có nguồn hàng ổn định cần được xem là “khách hàng lõi” để doanh nghiệp logistics trong tỉnh xây dựng dịch vụ phù hợp. Khi có đơn hàng, doanh nghiệp logistics mới có cơ sở đầu tư kho bãi, phương tiện, công nghệ và nhân lực.

Cùng với đó, cần nâng cao năng lực của chính các doanh nghiệp logistics trong tỉnh. Thực tế hiện nay cho thấy, phần lớn doanh nghiệp logistics có quy mô vừa và nhỏ, dịch vụ giá trị gia tăng còn hạn chế; hệ thống kho bãi chưa đồng bộ, mức độ tự động hóa và quản trị điều kiện bảo quản còn thấp. Thanh Hóa cũng chưa hình thành được trung tâm logistics cấp vùng và hệ thống cảng cạn ICD như kỳ vọng.

Đây là những điểm nghẽn cần được tháo gỡ bằng chính sách phù hợp, đồng thời tạo điều kiện để các doanh nghiệp có năng lực, kể cả doanh nghiệp logistics lớn trong và ngoài nước, tham gia đầu tư.

Một yêu cầu khác không thể thiếu là phát triển logistics đa phương thức. Nếu hàng hóa vẫn chủ yếu phụ thuộc vào vận tải đường bộ, chi phí logistics khó giảm mạnh. Việc kết nối cảng biển với đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa, hàng không và các trung tâm logistics cần được tính toán trong cùng một hệ thống.

Trong đó, Cảng Nghi Sơn cần tiếp tục được phát huy vai trò hạt nhân, nhưng không nên phát triển cảng một cách tách rời. Giá trị của cảng chỉ được nâng lên khi phía sau cảng có hệ thống kho bãi, trung tâm phân phối, vận tải đa phương thức, dịch vụ hải quan, bảo quản, đóng gói, phân loại và các dịch vụ logistics giá trị gia tăng.

Đồng thời, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh cần trở thành một phần tất yếu của quá trình phát triển. Quản trị đơn hàng, theo dõi phương tiện, quản lý kho, kết nối dữ liệu giữa chủ hàng - doanh nghiệp logistics - cảng biển và cơ quan quản lý sẽ giúp giảm thời gian, giảm chi phí và nâng cao khả năng kiểm soát chuỗi cung ứng.

Một nền logistics hiện đại không chỉ đưa hàng hóa đi nhanh hơn, mà phải giúp doanh nghiệp dự báo tốt hơn, quản trị tốt hơn và cạnh tranh tốt hơn.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Tiến Hiệu, Giám đốc Sở Công Thương Thanh Hóa cho biết: Phát triển logistics cần được đặt trong tổng thể phát triển công nghiệp, thương mại và xuất nhập khẩu của tỉnh. Trọng tâm là tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp sản xuất, doanh nghiệp xuất nhập khẩu với doanh nghiệp logistics; khai thác hiệu quả hệ thống cảng biển, nhất là Cảng Nghi Sơn; đồng thời thúc đẩy ứng dụng công nghệ, phát triển dịch vụ logistics đa phương thức. Qua đó, từng bước nâng cao chất lượng dịch vụ, giảm chi phí logistics và tạo điều kiện để doanh nghiệp Thanh Hóa chủ động hơn trong chuỗi cung ứng, nâng cao năng lực cạnh tranh.

Từ lợi thế thành giá trị thực

Có thể thấy, Thanh Hóa đang đứng trước thời điểm thuận lợi để tạo dựng một cực logistics mới. Quy hoạch, hạ tầng, nguồn hàng và định hướng chính sách đều đang mở ra dư địa lớn. Loạt bài của Báo Thanh Hóa gần đây cũng cho thấy tỉnh đã chuyển mạnh từ nhận diện lợi thế sang tìm kiếm những “nút thắt” cần tháo gỡ để biến logistics thành năng lực cạnh tranh thực chất. Nhưng để đi đến đích, điều quan trọng nhất vẫn là hiệu quả cuối cùng.

Một container hàng xuất khẩu nếu được vận chuyển qua cảng của tỉnh, sử dụng dịch vụ kho bãi, vận tải, khai báo và các dịch vụ logistics do doanh nghiệp trong tỉnh cung cấp, sẽ tạo ra giá trị lớn hơn nhiều so với việc chỉ sử dụng Thanh Hóa như nơi sản xuất hàng hóa rồi đưa hàng sang một địa phương khác để thực hiện phần lớn chuỗi logistics.

Tương tự, một doanh nghiệp sản xuất nếu có thể tiếp cận dịch vụ logistics tích hợp ngay tại địa phương sẽ giảm được chi phí, rút ngắn thời gian giao hàng và tăng khả năng chủ động trước biến động thị trường.

Vì vậy, thước đo của phát triển logistics không nên chỉ là số lượng dự án, số kilomet đường được đầu tư hay công suất cảng. Quan trọng hơn là bao nhiêu nguồn hàng được giữ lại, bao nhiêu doanh nghiệp sử dụng dịch vụ logistics trong tỉnh, chi phí logistics giảm bao nhiêu và bao nhiêu giá trị gia tăng được tạo ra trên địa bàn.

Đây cũng là tinh thần cần được đặt vào quá trình hoàn thiện và triển khai Đề án phát triển dịch vụ logistics Thanh Hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Nếu kết nối tốt cảng biển với khu công nghiệp; kết nối doanh nghiệp sản xuất với doanh nghiệp logistics; kết nối hạ tầng với dữ liệu; kết nối Thanh Hóa với các trung tâm kinh tế lớn trong nước và hành lang thương mại quốc tế, logistics sẽ không còn đơn thuần là ngành dịch vụ hỗ trợ.

Khi đó, logistics có thể trở thành một trong những động lực mới thúc đẩy công nghiệp, thương mại và xuất nhập khẩu; đồng thời góp phần nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp và vị thế của Thanh Hóa trong chuỗi cung ứng khu vực.

Lợi thế đã có. Hạ tầng đang được hoàn thiện. Nguồn hàng ngày càng lớn. Vấn đề còn lại là biến tất cả những lợi thế ấy thành năng lực cung ứng dịch vụ thực chất, để mỗi dòng hàng đi qua Thanh Hóa không chỉ tạo ra doanh thu cho doanh nghiệp mà còn tạo thêm giá trị cho nền kinh tế địa phương.

Thanh Hóa đang có những điều kiện thuận lợi để hình thành một cực logistics của khu vực Bắc Trung Bộ, với cảng biển Nghi Sơn, hệ thống giao thông đa phương thức và nguồn hàng công nghiệp, xuất nhập khẩu ngày càng lớn. Tuy nhiên, để logistics thực sự trở thành động lực tăng trưởng, địa phương cần chuyển từ khai thác lợi thế hạ tầng sang phát triển một hệ sinh thái logistics đồng bộ, kết nối chặt chẽ doanh nghiệp sản xuất, xuất nhập khẩu, cảng biển và đơn vị cung ứng dịch vụ. Khi nhiều hơn dòng hàng, dịch vụ và giá trị gia tăng được giữ lại trên địa bàn, logistics sẽ không chỉ giúp giảm chi phí, nâng sức cạnh tranh cho doanh nghiệp mà còn tạo thêm động lực cho công nghiệp, thương mại và xuất nhập khẩu Thanh Hóa.