Ai được quyền trưng dụng tài sản trong trường hợp khẩn cấp?
Thảo luận về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi) liên quan đến lĩnh vực quốc phòng, an ninh, các đại biểu Quốc hội đặt câu hỏi: Ai được quyền quyết định trưng dụng tài sản khi tình huống không cho phép chờ đợi?
Tham gia thảo luận, đại biểu Lương Đình Hưng (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An) ghi nhận dự thảo có nhiều điểm mới, đặc biệt là tính minh bạch hóa các trường hợp, điều kiện, thẩm quyền, trình tự, thủ tục và trách nhiệm bồi thường cho người có tài sản bị trưng mua, trưng dụng; phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và bổ sung chính sách đối với người được huy động vận hành, điều khiển tài sản trưng dụng.
Đại biểu Lương Đình Hưng (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An).
"Dự thảo cơ bản khắc phục được những hạn chế, bất cập phát sinh từ thực tiễn đất nước thời gian qua, nhất là trong công tác phòng, chống dịch bệnh, khắc phục hậu quả thiên tai”, đại biểu nói.
Theo đại biểu, dự thảo luật đã có quy định đầy đủ về phân cấp, phân quyền trưng mua, trưng dụng tài sản cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã trong một số trường hợp; đồng thời cho phép người có thẩm quyền ủy quyền, phân cấp cho cấp phó, bảo đảm tính kịp thời trước tình huống cấp bách, sự cố thật cần thiết xảy ra.
Tuy nhiên, để quy định của luật phù hợp với khoản 2 Điều 14 Hiến pháp và đáp ứng yêu cầu thực tiễn, cần thiết phải quy định rõ hơn về chủ thể có thẩm quyền trưng mua, trưng dụng tài sản ngay trong luật tại Điều 17 và Điều 24 theo hướng bổ sung: Chỉ huy đơn vị cấp trung đoàn và tương đương trở lên; Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy quân sự cấp tỉnh; Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy quân sự cấp xã; Đồn trưởng Đồn Biên phòng được thẩm quyền trưng mua, trưng dụng.
Hoặc giao cho Bộ trưởng Bộ Quốc phòng thẩm quyền quyết định trực tiếp hoặc phân cấp, phân quyền trong phạm vi quản lý, bảo đảm khả năng huy động lực lượng và kịp thời xử lý tình huống trong tình trạng khẩn cấp về quốc phòng trên các địa bàn, khu vực mà lực lượng quân đội được giao nhiệm vụ.
Đại biểu Lưu Nam Tiến (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hà Nội).
Từ góc độ thực tiễn thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, đại biểu Lưu Nam Tiến (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hà Nội) cho rằng, cần thiết sửa đổi Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản để kịp thời huy động nguồn lực phục vụ quốc phòng, an ninh; đồng thời bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Theo đại biểu, thẩm quyền trưng dụng tài sản của người chỉ huy quân đội trong tình trạng chiến tranh, tình trạng khẩn cấp về quốc phòng được quy định tại Điều 24 dự thảo luật.
Tán thành quan điểm, thẩm quyền trực tiếp hạn chế quyền tài sản của tổ chức cá nhân phải được quy định chặt chẽ trong luật, bảo đảm kiểm soát quyền lực và trách nhiệm của người ra quyết định, đại biểu cho rằng, trong những tình huống đặc biệt về quốc phòng, cần tiếp tục nghiên cứu cơ chế, thẩm quyền phù hợp để đảm bảo chủ động kịp thời trong thực hiện nhiệm vụ.
Đại biểu dẫn chứng, một đơn vị quân đội đang sơ tán nhân dân, cứu chữa người bị thương, liên lạc bị chia cắt, cần dùng ngay phương tiện vận tải dân sự tại chỗ. Nếu người chỉ huy trực tiếp ở hiện trường chưa được pháp luật trao thẩm quyền thì dù tình huống rất cấp bách, người đó cũng không thể tự mình ra quyết định trưng dụng hợp pháp.
"Việc chậm huy động một phương tiện có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng của con người và kết quả thực hiện nhiệm vụ", đại biểu bày tỏ.
Vì vậy, đại biểu đề nghị rà soát các cơ chế huy động tài sản theo pháp luật chuyên ngành, trên cơ sở đó nghiên cứu bổ sung thẩm quyền trưng dụng có giới hạn cho một số chức danh chỉ huy quân đội trong tình trạng khẩn cấp về quốc phòng, khi thực sự cần thiết và không thể kịp thời có quyết định của người có thẩm quyền thông thường.
Phân quyền đi cùng kiểm soát
Đại biểu Trần Đức Thuận (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An) đồng tình với đề xuất của đại biểu Lương Đình Hưng, khi chiến tranh, thiết quân luật hay thảm họa, nhu cầu huy động phương tiện, trang bị, công trình phát sinh rất nhanh trong khi liên lạc, chỉ huy bị gián đoạn.
Đại biểu Trần Đức Thuận cho rằng: "Nếu không có cơ chế ủy quyền xử lý linh hoạt thì có thể ảnh hưởng đến khả năng ứng phó, thậm chí bỏ lỡ thời điểm quyết định để bảo vệ tính mạng nhân dân và thực hiện nhiệm vụ quốc phòng an ninh".
Vì vậy, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung cơ chế thực hiện thẩm quyền trong tình huống quốc phòng, an ninh đặc biệt cấp bách; đồng thời làm rõ phạm vi trách nhiệm của người quyết định, cơ chế thông tin, xác nhận và kiểm tra sau khi thực hiện.
Đại biểu Trần Đức Thuận (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An).
Về thời hạn và gia hạn trưng dụng tài sản, tại khoản 3 Điều 25 quy định trường hợp hết thời hạn trưng dụng mà nhu cầu sử dụng vẫn còn và chưa có biện pháp thay thế phù hợp thì được gia hạn, mỗi lần không quá 15 ngày. Theo đại biểu, quy định này chưa xác định thời hạn tối đa số lần gia hạn hoặc tổng thời gian gia hạn.
"Trên thực tế có thể xảy ra tình trạng tài sản của người dân, doanh nghiệp bị trưng dụng kéo dài qua nhiều lần gia hạn, ảnh hưởng đến quyền sử dụng tài sản, hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống", đại biểu nhìn nhận.
Mặt khác, đối với nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, có những tình huống đặc biệt kéo dài, không thể xác định trước thời điểm kết thúc. Do đó, đại biểu đề nghị chỉnh lý khoản 3 Điều 25 theo hướng: việc gia hạn phải căn cứ vào nhu cầu thực tế, tính cấp thiết, khả năng sử dụng tài sản thay thế, mỗi lần gia hạn phải có lý do cụ thể, được kiểm tra, giám sát và đảm bảo đầy đủ quyền lợi của người có tài sản.
Đối với trường hợp gia hạn nhiều lần, cần quy định trách nhiệm rà soát định kỳ, giải trình của người có thẩm quyền. Khi không còn nhu cầu thì phải chấm dứt trưng dụng, hoàn trả ngay tài sản, không nhất thiết phải chờ đến hết hạn.
Đại biểu Lưu Nam Tiến đề nghị bổ sung nguyên tắc người ra quyết định có trách nhiệm chủ động báo cáo cấp trên có thẩm quyền ngay sau khi ban hành quyết định, nhất là trong trường hợp cấp bách.
