Cần chính sách thật sự đổi mới, đồng bộ, đủ mạnh
Sáng 15/6, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đã chủ trì Hội thảo “Công nghiệp vật liệu và Công nghiệp cơ khí, chế tạo Việt Nam trong giai đoạn mới”.
Sự kiện do Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội phối hợp với các các ban, bộ, ngành, trung ương tổ chức nhằm thực hiện chỉ đạo của Lãnh đạo Quốc hội về việc triển khai thực hiện các chủ trương, chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tại Thông báo số 66-TB/VPTW ngày 25/5/2026 về thông báo kết luận của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc với các cơ quan về phát triển công nghiệp vật liệu và Chỉ thị số 03-CT/TW ngày 03/02/2026 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác quản lý, phát triển vật liệu xây dựng trong giai đoạn mới.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đã chủ trì Hội thảo “Công nghiệp vật liệu và Công nghiệp cơ khí, chế tạo Việt Nam trong giai đoạn mới”.
Tại hội thảo, các đại biểu đã tập trung thảo luận làm rõ một số nội dung như: vị trí, vai trò của công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí trong giai đoạn phát triển mới của đất nước; khẳng định sự cần thiết phải có nhận thức và cách tiếp cận mới về công nghiệp vật liệu, công nghiệp cơ khí, xem đây là các ngành công nghiệp nền tảng, công nghiệp gốc của nền kinh tế; xác định rõ những thành tựu, hạn chế, điểm nghẽn lớn nhất và mức độ tự chủ về vật liệu, thiết bị, công nghệ của nước ta.
Cùng với đó, xác định những nhóm vật liệu và sản phẩm cơ khí chiến lược cần ưu tiên phát triển trong giai đoạn tới, đặc biệt là các lĩnh vực phục vụ bán dẫn, AI, robot, năng lượng mới, quốc phòng, đường sắt tốc độ cao, điện hạt nhân và các ngành công nghệ chiến lược khác. Đồng thời, đề xuất, kiến nghị những chủ trương, chính sách lớn của Đảng, Nhà nước đối với phát triển công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí trong giai đoạn mới.
Phát biểu kết luận hội thảo, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết, sau một thời gian làm việc khẩn trương, nghiêm túc, hội thảo đã hoàn thành toàn bộ nội dung chương trình đề ra. Ban tổ chức hội thảo đã nhận được 34 bài viết, tham luận chất lượng cao đến từ các ban, bộ, ngành trung ương; các địa phương; các cơ quan, viện nghiên cứu; các trường đại học; các hiệp hội, ngành nghề; các tập đoàn, doanh nghiệp; các chuyên gia trong lĩnh vực công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo.
Trong số đó, có 11 bài phát biểu, tham luận được trình bày trực tiếp và 7 ý kiến, trao đổi thảo luận từ các đại biểu tham gia hội thảo. Nhìn chung, các bài viết đã cung cấp nhiều luận cứ khoa học và thực tiễn quan trọng, góp phần làm rõ hơn vị trí, vai trò, thực trạng phát triển và những khó khăn, vướng mắc; những điểm nghẽn về thể chế, khoa học, công nghệ, nguồn nhân lực và thị trường; đồng thời, đề xuất nhiều kiến nghị có giá trị phục vụ quá trình nghiên cứu, hoàn thiện các chủ trương, chính sách và thể chế phát triển công nghiệp vật liệu, công nghiệp cơ khí chế tạo ở Việt Nam trong giai đoạn mới.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên phát biểu kết luận hội thảo.
Khái quát lại những nội dung đã được trao đổi, thảo luận tại hội thảo, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết:
Một là, công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo phải được xác định là là ngành công nghiệp nền tảng, có ý nghĩa chiến lược đối với sự nghiệp phát triển công hiện hóa, hiện đại hóa đất nước; là nền tảng để phát triển các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghệ cao, công nghiệp quốc phòng, năng lượng mới, hạ tầng chiến lược và xây dựng nền kinh tế độc lập, tự cường.
Thứ hai, mặc dù hai ngành đã đạt nhiều kết quả quan trọng trong thời gian qua nhưng vẫn còn không ít hạn chế.
Trong đó, công nghiệp vật liệu vẫn chủ yếu phát triển theo chiều rộng; công nghiệp chế biến sâu còn hạn chế, giá trị gia tăng chưa cao, phụ thuộc nhập khẩu với nhiều vật liệu chiến lược; chưa hình thành đầy đủ chuỗi giá trị từ nghiên cứu, thử nghiệm, kiểm định đến sản xuất và thương mại các sản phẩm.
Đối với ngành công nghiệp cơ khí, chế tạo, Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng, phần lớn các doanh nghiệp vẫn tập trung ở khâu gia công, lắp ráp; năng lực thiết kế, chế tạo thiết bị công nghệ cao còn hạn chế; mức độ tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu chưa tương xứng với tiềm năng, yêu cầu phát triển của đất nước.
“Điểm yếu lớn nhất hiện nay không chỉ là năng lực sản xuất mà còn năng lực làm chủ thiết kế, làm chủ công nghệ lõi, làm chủ vật liệu chiến lược và làm chủ các quy trình hệ thống công nghiệp chế biến, chế tạo”, Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý.
Thứ ba, theo Phó Chủ tịch Quốc hội, trong bối cảnh thế giới đang cạnh tranh quyết liệt về công nghệ, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, robot, năng lượng mới, vật liệu mới và chuỗi cung ứng toàn cầu... việc phát triển công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo không còn là vấn đề của riêng từng ngành, từng doanh nghiệp mà đã trở thành vấn đề chiến lược của đất nước.
Vì vậy, đã đến lúc Đảng, Nhà nước cần có những chủ trương, cơ chế, chính sách thật sự đổi mới, đồng bộ, đủ mạnh và khả thi để công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo có thể bứt phá, phát triển xứng đáng với tiềm năng, vị thế của đất nước trong kỷ nguyên mới.
Sớm xây dựng Chiến lược quốc gia về phát triển công nghiệp vật liệu và cơ khí, chế tạo
Quán triệt tinh thần chỉ đạo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước và xuất phát từ nhu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới, các đại biểu tham dự hội thảo thống nhất kiến nghị cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định:
Một là, sớm xây dựng ban hành Chiến lược quốc gia về phát triển công nghiệp vật liệu; Chiến lược quốc gia về phát triển công nghiệp cơ khí, chế tạo trong giai đoạn mới, bảo đảm gắn kết chặt chẽ với mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; chuyển đổi số, chuyển đổi xanh; phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, phát triển các ngành công nghiệp chiến lược.
Các đại biểu tham dự hội thảo.
Hai là, rà soát toàn diện hệ thống pháp luật hiện hành; đề xuất sửa đổi, bổ sung hoàn thành các quy định liên quan đến đầu tư khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo; chuyển giao khoa học, công nghệ, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; đấu thầu, chỉ định thầu, mua sắm công, thuế, tín dụng, công nghiệp hỗ trợ, phát triển vật liệu mới và công nghiệp công nghệ cao.
Đặc biệt là cơ chế chính sách thu hút về người tài, đảm bảo nguồn nhân lực chất lượng cao và thu hút được các nguồn lực vật chất lớn đang tồn tại trong xã hội.
Ba là, nghiên cứu các cơ chế độ phá để thúc đẩy nghiên cứu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, thương mại hóa kết quả nghiên cứu; hình thành các trung tâm nghiên cứu phụ trợ và cơ khí trọng điểm quốc gia, hỗ trợ phát triển các phòng thí nghiệm hiện đại.
Đồng thời xây dựng cơ chế hỗ trợ và hình thành một số doanh nghiệp quốc gia dẫn dắt trong lĩnh vực vật liệu và cơ khí, chế tạo; có năng lực nghiên cứu, thiết kế, chế tạo, tích hợp hệ thống và tham gia hội nhập quốc tế.
Bốn là, tập trung phát triển các ngành vật liệu chiến lược gồm: vật liệu bán dẫn thế hệ mới, vật liệu nano, vật liệu năng lượng mới, vật liệu sinh học và vật liệu vi sinh. Đồng thời, đẩy mạnh nghiên cứu các vật liệu phục vụ AI, robot, điện hạt nhân, quốc phòng và các ngành công nghệ khác.
Năm là, ưu tiên phát triển các sản phẩm cơ khí chiến lược gồm thiết bị đường sắt tốc độ cao, thiết bị điện nạn nhân, robot công nghệ, máy CNC, thiết bị bán dẫn, thiết bị năng lượng mới, UAV...
Sáu là, tăng cường liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia và nhà khoa học nhằm hình thành một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thực chất cho ngành công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí chế tạo, khắc phục tình trạng nghiên cứu xa rời yêu cầu thực tiễn của sản xuất và thị trường.
Bảy là, chú trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là đội ngũ kỹ sư vật liệu, kỹ sư phương tiện điện tử, chuyên gia robot, chuyên gia AI, chuyên gia tự động hóa...
Tám là, gắn phát triển công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí với các chương trình, dự án trọng điểm quốc gia như đường sắt tốc độ cao, điện hạt nhân, năng lượng tái tạo, hạ tầng số, trung tâm dữ liệu công nghiệp quốc phòng, phát triển đô thị và các công trình hạ tầng chiến lược, qua đó nâng cao tỉ lệ nội địa hóa và làm chủ công nghệ và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất toàn cầu.
Chín là, cần sớm xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành về vật liệu khoáng sản, cơ khí, thiết bị, tiêu chuẩn, quy chuẩn năng lượng sản xuất và chuỗi cung ứng nhằm phục vụ quản lý nhà nước, dự báo nhu cầu, điều tiết thị trường và chính sách một cách hiệu quả.
Với tinh thần Quốc hội đồng hành cùng Chính phủ, cộng đồng doanh nghiệp, đội ngũ tri thức, nhà khoa học và các cơ quan quản lý nhà nước trong quá trình hoàn thiện thể chế, thúc đẩy khoa học, công nghệ, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị: Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, các cơ quan của Quốc hội phối hợp chặt chẽ với Chính phủ, các ban, bộ, ngành Trung ương, các địa phương, các hội, hiệp hội nghề nghiệp, các viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng doanh nghiệp tiếp tục nghiên cứu, tổng hợp đầy đủ các ý kiến tại hội thảo. Đồng thời, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét trong quá trình hoạch định chủ trương, chính sách và hoàn thiện hệ thống pháp luật, trước mắt là Luật Phát triển công nghiệp trọng điểm và các luật có liên quan.
Theo kịch bản tăng trưởng bình quân khoảng 10%/năm và lấy năm 2025 làm năm cơ sở, tổng dung lượng thị trường cơ khí Việt Nam giai đoạn 2026-2045 ước đạt khoảng 7821 tỷ USD. Trong đó, ở các thị trường trọng điểm ô tô 721 tỷ USD, điện gió ngoài khơi khoảng 183,6 tỷ USD; ba lĩnh vực đường sắt đô thị, đường sắt liên vùng và đường sắt tốc độ cao khoảng 161,4 tỷ USD; khai thác và chế biến khoáng sản khoảng 42 tỷ USD; điện khí/LNG khoảng 42 tỷ USD; điện hạt nhân khoảng 113,2 tỷ USD, sản xuất kim loại đúc sẵn 216 tỷ USD.
